Sprężony gaz vs sprężony gaz niepalny – który wybrać do czyszczenia elektroniki?

W świecie serwisu IT i nowoczesnych biur sprężony gaz stał się podstawowym narzędziem konserwacyjnym. Z czasem zaczęło się jednak pojawiać pytanie: klasyczny sprężony gaz czy niepalny gaz sprężony NF? Oba rozwiązania należą do tej samej kategorii, czyli gazów sprężonych, jednak różnią się właściwościami i zastosowaniem.

Sprężone powietrze, a sprężony gaz – skąd wynika różnica w nazwie, skoro brzmią jak jeden produkt?

Najprościej: „prawdziwe sprężone powietrze” robi się przez sprężenie zwykłego powietrza atmosferycznego za pomocą sprężarki i magazynowanie go w szczelnym zbiorniku pod ciśnieniem. Najczęstsze zastosowania sprężonego powietrza są w:

• warsztacie (pompowanie opon samochodowych, rowerowych),
• przemyśle (obsługa linii produkcyjnej i automatyki),
• motoryzacji (lakiernie samochodowe),
• budownictwie (narzędzia do montażu konstrukcji),
• medycynie, stomatologii (wiertarki dentystyczne, systemy oddechowe i aparatura medyczna).

Choć nazwy „sprężone powietrze” i „sprężony gaz” często są używane zamiennie, w praktyce mogą oznaczać produkty o zupełnie innym składzie, właściwościach oraz zastosowaniu.

Sprężone powietrze składa się głównie z azotu, tlenu oraz niewielkich ilości innych gazów zamkniętych w puszce pod wysokim ciśnieniem. W teorii powinno więc odpowiadać zwykłemu powietrzu atmosferycznemu.

Niestety wiele produktów określanych jako „sprężone powietrze” to w rzeczywistości sprężone gazy techniczne lub mieszaniny węglowodorów. Mogą one być łatwopalne i przy niewłaściwym użytkowaniu stwarzać zagrożenie. Dlatego przed zakupem warto sprawdzić skład preparatu i upewnić się, że jest on zgodny z nazwą oraz przeznaczeniem produktu.

W wielu aerozolach czyszczących znajdują się:

• gazy techniczne,
• mieszaniny propanu, butanu lub innych węglowodorów,
• czynniki robocze zapewniające odpowiednie ciśnienie.

Sprężony gaz niepalny NF

Zapewnia bezpieczeństwo, ponieważ jest to innowacyjne rozwiązanie, które skutecznie czyści, a co najważniejsze – jest bezpieczne w użytkowaniu. Dzięki niepalnej formule można go używać w miejscach, w których tradycyjny sprężony gaz mógłby stwarzać zagrożenie pożarowe. Temperatura samozapłonu gazu wynosi aż 750°C, co sprawia, że produkt jest wyjątkowo bezpieczny w normalnych warunkach użytkowania. W przypadku stosowania na urządzeniach elektrycznych znajdujących się pod napięciem zaleca się, aby temperatura otoczenia była niższa niż 28°C – dzięki temu ryzyko zagrożenia zostaje zminimalizowane.

Największym atutem tego aerozolu jest zawór 360°, który umożliwia użytkowanie gazu w każdej pozycji – pionowej, poziomej, a nawet do góry nogami bez ryzyka skroplin, co jest szczególnie ważne w miejscach w których odparowanie skroplin jest utrudnione i może wywoływać korozję, czy nawet uszkodzenia sprzętu. To niezwykle praktyczne rozwiązanie, które ułatwia dotarcie do trudno dostępnych miejsc. Zapomnij o nieporęcznym czyszczeniu – sprężony gaz niepalny dotrze tam, gdzie jest potrzebny.

Często zdarza się, że tradycyjny sprężony gaz pozostawia smugi, zwłaszcza na powierzchniach szklanych lub delikatnych elementach elektronicznych. Sprężony gaz niepalny posiada specjalnie opracowaną formułę, która nie pozostawia żadnych śladów. Ma to szczególne znaczenie podczas czyszczenia ekranów, monitorów, obiektywów i matryc aparatów oraz innych wrażliwych powierzchni.

Sprężony gaz

Niewidoczny, bezbarwny i bezwonny – gaz ten jest przede wszystkim niewidocznym strażnikiem czystości. Jako skroplony gaz o gęstości 0,57 g/cm³ nie tylko skutecznie czyści miejsca wymagające konserwacji, ale również jest przyjazny dla środowiska, ponieważ nie rozpuszcza się w wodzie.

Kluczowe właściwości fizykochemiczne substancji:

• temperatura topnienia: −187,6°C (propan), −138,3°C (butan),
• temperatura wrzenia: −42,1°C (propan), −1°C (butan),
• temperatura zapłonu: −95°C (propan), −60°C (butan),
• temperatura samozapłonu: 470°C (propan), 365°C (butan).

Sprężony gaz niepalny:

• przechowywany pod wysokim ciśnieniem (w butlach lub zbiornikach),
• nie ulega zapłonowi do 750°C,
• często należy do tzw. gazów obojętnych, czyli takich, które nie reagują chemicznie z innymi substancjami,
• charakteryzuje się wysoką ściśliwością, dzięki czemu może być przechowywany pod dużym ciśnieniem,
• bezbarwny i bezwonny,
• może zajmować bardzo małą objętość w butli,
• po uwolnieniu gwałtownie się rozpręża.

Zastosowanie:

• elektronika i komputery (nie powoduje spięć),
• mechanika precyzyjna (oczyszczanie drobnych elementów z pyłu i opiłków),
• elektromechanika (przedmuchiwanie szaf sterowniczych i układów automatyki),
• sprzęt fotograficzny (nie zostawia smug na soczewce),
• sprzęt RTV i AGD (usuwanie kurzu z elektroniki, klawiatur i wentylatorów).

Pod względem bezpieczeństwa użytkowania produkt znacząco przewyższa tradycyjne sprężone gazy. W normalnych warunkach użytkowania ryzyko zapłonu jest minimalne, dlatego preparat doskonale sprawdza się w serwisach elektronicznych, laboratoriach oraz zakładach przemysłowych.

Sprężony gaz charakteryzuje się:

• wysokim ciśnieniem (często od 100 do 300 barów, a nawet wyższym),
• możliwością magazynowania energii w postaci energii potencjalnej,
• dużą ściśliwością, dzięki której gaz można przechowywać w niewielkiej objętości,
• niewidocznością, co utrudnia wykrywanie wycieków,
• ryzykiem związanym z wysokim ciśnieniem, np. efektem „rakietującej” butli w przypadku uszkodzenia zaworu,
• możliwością występowania właściwości toksycznych lub łatwopalnych.

Zastosowanie:

• elektronika i komputery (używać tylko na odłączonych urządzeniach od prądu),
• mechanika precyzyjna (przedmuchiwanie mechanizmów i łożysk),
• elektromechanika (chłodzenie elementów podczas prac serwisowych),
• osprzęt fotograficzny (pozostawia smugi na soczewce),
• sprzęt RTV i AGD (usuwanie kurzu z telewizorów i sprzętu audio).

Należy pamiętać, że sprężony gaz to produkt łatwopalny i podczas pracy trzeba zachować ostrożność.

Gaz niepalny, a klasyczny sprężony gaz:

Co istotne, wersja niepalna charakteryzuje się znacznie wyższą temperaturą samozapłonu, co zwiększa bezpieczeństwo podczas użytkowania w wymagających warunkach profesjonalnych. Warto jednak pamiętać, że nie jest to jedyna różnica — istotne znaczenie mają również właściwe warunki użytkowania, przechowywania oraz przeznaczenie obu produktów. Więcej szczegółów znajdziesz w tabeli poniżej.

Gaz obojętny i Sprężony CO2 – alternatywne rozwiązania

Największą zaletą tych produktów jest wysoka wydajność sprężonego gazu, która pozwala szybko i skutecznie oczyszczać duże powierzchnie oraz układy chłodzenia. Gazy obojętne i sprężony CO₂ znajdują zastosowanie nie tylko w czyszczeniu technicznym, ale również w wielu gałęziach przemysłu.

Sprężony CO₂ wykorzystywany jest m.in. w:

• chłodnictwie (jako ekologiczny czynnik chłodniczy stosowany w nowoczesnych instalacjach chłodniczych i klimatyzacyjnych),
• przemyśle spożywczym (ogranicza rozwój bakterii i pleśni, dzięki czemu wydłuża świeżość produktów; stosowany jest również do chłodzenia i zamrażania żywności w postaci suchego lodu),
• produkcji napojów (karbonizacja nadaje charakterystyczne musowanie wodzie gazowanej, napojom bezalkoholowym oraz wielu innym produktom),
• procesach technologicznych (wykorzystywany m.in. podczas spawania metodą MIG/MAG jako gaz osłonowy; stosowany jest także do regulacji pH wody),
• czyszczeniu technicznym (czyszczenie CO₂ jest bezpieczne i skutecznie usuwa zabrudzenia, tłuszcze oraz osady produkcyjne; nie powoduje korozji ani nie pozostawia odpadów wtórnych).

Rodzaje gazów niebezpiecznych

• gazy łatwopalne – np. propan, wodór,
• gazy toksyczne – np. chlor,
• gazy duszące – np. azot (wypiera tlen z otoczenia),
• gazy skroplone – np. CO₂, LPG (mogą stwarzać zagrożenie przez wysokie ciśnienie i niską temperaturę),
• gazy rozpuszczone – np. acetylen rozpuszczony w acetonie.

Przykłady innych gazów niepalnych:

• Azot – bezbarwny, bezwonny, niepalny i bardzo mało reaktywny gaz, stanowiący około 78% składu powietrza,
• Argon – gaz szlachetny, całkowicie obojętny chemicznie i niepalny,
• Dwutlenek węgla – gaz niepalny, mogący występować w postaci gazowej lub ciekłej; wypiera tlen,
• Hel – gaz szlachetny, niepalny i bardzo lekki.

Podsumowanie

Jeśli zależy Ci na ekonomicznym rozwiązaniu do standardowego czyszczenia elektroniki, klasyczny sprężony gaz będzie bardzo dobrym wyborem. Jeżeli jednak priorytetem jest bezpieczeństwo użytkowania, szczególnie podczas pracy przy urządzeniach znajdujących się pod napięciem lub w wymagających warunkach, gdy skropliny i smugi są szczególnie niepożądane, zdecydowanie lepszym rozwiązaniem będzie sprężony gaz niepalny NF. Oba produkty skutecznie usuwają kurz i zabrudzenia, jednak wersja niepalna zapewnia dodatkowy poziom ochrony oraz większy komfort pracy.